Dr.Aytaç Akın

Dr.Aytaç Akın

Tarımsal Zehirlenmeler

A+A-

ORGANOFOSFATLI  BÖCEK  ÖLDÜRÜCÜLERLE  ZEHİRLENMELER
Pestisit; İnsan ve hayvan vücudu ile bitki ve cansız cisimler üzerinde yahut çevresinde bulunan veya yaşayan zararlılar ile besin maddelerinin üretimi, hazırlanması, depolanması ve tüketimi sırasında onların besin değerlerini azaltan veya hasara uğratan böcek, kemirici, yabani ot, mantar ve toprak kurdu gibi zararlıları öldürmek için kullanılan kimyasal maddelerdir.  Başka bir ifadeyle, tarımdaki zararlılara karşı ( yabani ot, mantar ) kullanılan ilaçlar ile böcek ilaçları ve fare zehirleri genel olarak pestisit ismiyle bilinmektedir.

Pestisitlerle zehirlenmeler genellikle kaza ile olmaktadır. Genellikle de bu tür zehirlenmeler, gerek ilaçlama yaparken koruyucu önlemlerin alınmaması gerekse pestisitlerin kolay ulaşılabilir yerlerde bırakılması sonucunda, özellikle çocuklar başta olmak üzere, insanların yanlışlıkla bu ilaçlarla temas etmeleriyle olmaktadır.
İlaçlamalar sırasında veya sonrasında, pestisitlerin su ve gıdalara karışmasıyla da zehirlenmeler gelişebilmektedir.
Ayrıca, pestisitlerin kasıtlı olarak insanların yiyeceklerine veya içeceklerine katılmasıyla da zehirlenmeler görülebilmektedir.
Pestisitlerle zehirlenmeler ağız, solunum, deri ve göz yoluyla olabilmektedir.
 
Pestisitlerle zehirlenmelerde belirtiler, ilacın içeriğine göre değişmektedir.
Bu sebeple, öncelikle kişinin pestisitlere maruz kalıp kalmadığı iyi araştırılmalı; mümkünse, ilaca ait bilgilerin bulunduğu ilacın kutusu ve etiketine de ulaşılmalıdır.
Bunlarla birlikte, pestisitlerle zehirlenmelerde belirtiler genellikle:
•Kusma, ishal,
•Ter, tükürük ve gözyaşı artışı,
•İdrar kaçırma,
•Solunum sıkıntısı,
•Göz bebeğinde büyüme veya küçülme,
•Nabız artışı,
•Kaslarda zayıflamalar, kasılmalar ve kramplar şeklinde gelişebilmektedir.
 
Pestisit olarak bilinen ilaçlarla bir temas olduğunda, yukarıda verilen belirtilere benzer şikâyetleri olan kişilerin derhâl en yakın sağlık kuruluşuna başvurmaları gerekmektedir. Burada yapılan muayene ve yapılacak olan laboratuvar tahlilleri değerlendirilerek zehirlenmenin kaynağı teşhis edilmektedir.
 
Birçok zehirlenmede olduğu gibi pestisit zehirlenmelerinden de basit bazı önlemler alınarak korunulabilmektedir.
Bu önlemle genellikle aşağıdaki şekilde ifade edilebilir.
1- Pestisitlerin, ilaçların ambalajında verilen kullanma bilgileri doğrultusunda hazırlanmalı ve kullanılmalıdır.
2- Pestisitler, çocukların ulaşamayacağı yerlerde muhafaza edilmeli ve ilaçlama yapılırken çocuklar ilaçlamanın yapıldığı alanlardan uzak tutulmalıdır.
3- Pestisitlerle ilaçlamalar, uygun ilaçlama malzemeleriyle, ilaçlama konusunda bilgisi olan kişilerce yapılmalıdır. Sağlık Bakanlığı tarafından uzman nezaretinde kullanılması şartıyla izin verilen; insektisit, rodentisit veya mollusisit kullanarak zararlılar ile mücadele ederek ilaçlama işi yapan kişi ve firmalar, 27.01.2005 tarih ve 25709 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren “Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Karşı İlaçlama Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik” hükümlerine göre faaliyet gösterecekleri ilin Sağlık Müdürlüğüne müracaat ederek izin alması zorunludur. İlaç uygulama izin belgesi olmayan kişi ve firmalara ev ve işyeri ilaçlattırmayınız, bu tür kişi ve firmalara itibar etmeyiniz. İzin belgesi olan firmaların isim listesi www.saglik.gov.tr adresinde güncellenmektedir, bu adresten geçerli izin belgesine sahip olup olmadıklarını takip ediniz.
4-İlaçlama yapılırken pestisitle teması kesebilecek eldiven, gözlük ve maske gibi koruyucu malzemelerin kullanılmasına özen gösterilmelidir.
5- Kullanılan pestisitlerin fare, hamamböceği ve sivrisinek gibi canlılarla mücadele amaçlı kullanılacak ise Sağlık Bakanlığından izinli; tarım alanında kullanılacak bir pestisit ise Tarım ve Köyişleri Bakanlığından izinli olmasına dikkat edilmelidir. Tarım alanında kullanılan pestisitler ev ve işyeri ilaçlamasında kullanılmamalıdır.

Dünya' da her yıl pestisitlerle  1,5 milyon civarında zehirlenme olmaktadır. Her yıl 20.000 tarım çalışanı pestisit zehirlenmeleri  sonucu ölmektedir.  Dünya Zehir Danışma Merkezleri Birliği’nin raporuna göre, pestisidlerle zehirlenme oranı % 3.8 dir
Türkiye de  Acil servisinine başvuran 2011- 2018 yılları arasındaki organofosfat  zehirlenmeli  31.105 hasta retrospektif değerlendirilmiş. Bu hastaların yaklaşık yarısı daha önce ilaçla bir intihar girişiminde bulunduğu saptanmıştır.
Türkiye’de bir zehir danışma merkezinin 9 yıllık verileri incelendiğinde:  25,572 zehirlenme vakasının % 8.8’i pestisid intoksikasyonu olarak kayıt edilmiştir.
Pestisid  intoksikasyonlarının % 80,3’ü insektisid ve % 19,7’si redontisid zehirlenmesi olarak kayıt edilmiştir. Çalışmada endosülfana maruz kalan vakalar incelenmiş. Nörolojik bozukluk, nöbet, ağır metabolik asidoz açısından dikkatli olması gerekliliği belirtilmiştir. Ağır metabolik asidozda, erken zamanda yapılan hemodiyalizin önemli olabileceği vurgulanmıştır.
ORGANOFOSFATLI  BÖCEK  ÖLDÜRÜCÜLERLE  ZEHİRLENMELERDE;  Toksik Etki Mekanizması Merkezi ve otonom sinir sisteminde sinapslar ve sinir kas kavşağındaki asetilkolinesteraz enzimine geri dönüşümsüz olarak bağlanırlar.  Asetilkolin birikimine neden olarak aşırı kolinerjik etkinlik ortaya çıkarırlar. Belirtiler zehirlenmeden sonra dakikalar ya da saatler içinde ortaya çıkabileceği gibi, özellikle deri yoluyla alınmışsa belirtilerin ortaya çıkışı 2-3 gün gecikebilir. Organofosfatlı böcek öldürücülerle zehirlenmede muskarinik, nikotinik ve merkezi sinir sistemine ait etkiler görülür.
Ara (intermediate) sendrom:  Zehirlenmeyi izleyen 1-4 gün içinde ortaya çıkar. Proksimal ekstremite kasları, solunum kasları ve kafa çiftlerinde motor paralizi ile gider.  İyileşme 5-15 gün içinde gözlenir. Gecikmiş polinöropati:  Özellikle yağda eriyen bileşiklerle zehirlenmelerden sonra 6-21 gün içinde ortaya çıkan distal duyu motor nöropatisidir.
Tanı Alınma öyküsü, belirti ve bulgulara dayanılarak konur. Hastalarda bazen sarımsak benzeri kötü bir koku duyulabilir. İshal, ter, tükrük ve gözyaşı salgılarında, idrar miktarında artış, solunum sıkıntısı ve miyozis olan tüm hastalarda organofosfatlı böcek öldürücülerle zehirlenme düşünülmelidir. Özgül Yöntemler Plazma psödokolinesteraz aktivitesi % 50’den fazla düşmüşse ciddi zehirlenme bulguları gözlenebilir. Plazma psödokolinesteraz aktivitesi ile bulgular arasında her zaman doğrusal ilişki görülmemesinin nedeni organofosfatlı böcek öldürücülerin farklı kimyasal yapılarda olmasıdır. Plazma psödokolinesteraz aktivitesinin normale dönmesi haftalar sürebilir. Diğer Laboratuvar İncelemeleri Hastanın izlemi sırasında biyokimyasal inceleme testleri (elektrolitler, kan şekeri, BUN, kreatinin, transaminaz düzeyleri, kan gazları), EKG ya da akciğer grafisi gerekebilir. 
Tedaviye olabildiğince erken başlanır. Sağlık çalışanı önce kendi güvenliğini sağlamalı, hastaya maskesiz ve eldivensiz yaklaşmamalıdır.
Dekontaminasyon:  İçme durumu var ise mide yıkamalı ve aktif kömür uygulanmalıdır ( acil serviste  )
Dermal:  Kontamine giysiler çıkarılmalıdır. Bol sabunlu suyla yıkanılmalıdır.
Göz:  Bol su ile en az 15 dk  yıkanmalıdır. Gözde ağrı, hiperemi varlığında göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir.
Acil ve ileri tedavide: Atropin ve Pralidoksim ile uygulanan standart tedaviye ek olarak insan plazma infuzyonu, erken hemoperfuzyon ve intravenöz magnezyum uygulanabilir. Oksimlerin yararlı olmadığına dair birçok çalışma da bulunmaktadır. Nitekim dimetil OP ile yapılan yeni çalışmalarda, OP’ye aşırı duyarlı olanlarda oksimlerin reaktivasyonu inhibe ettiği belirtilmiştir. Ayrıca, bazı pestisit zehirlenmeleri için üretilmiş özel antidotlar (panzehir) bulunduğundan, bu antidotlar, hastaneler vasıtasıyla Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığından temin edilerek gerek duyulan hastalarda kullanılmaktadır.

 Zehirlenmelerde etkili olabilecek yardımcı ve alternatif tedaviler, standart tedavi olarak uygulanmadan önce araştırılmalı 114 Ulusal Zehir Danışma Hattı aranarak bilgi alınmalıdır.
Zehir Danışma aranırken zaman kaybı olmaması için hastanın yaşı, cinsiyeti, varsa kronik hastalığı, maruz kaldığı maddenin ticari ismi – kullanılan miktarı – maruz kaldığı süre, genel durumu ile ilgili bilgileri varsa tahlil sonuçları, yapılmış olan tedavi seçenekleri bilgi olarak aktarılmalıdır.

 

Bu yazı toplam 304 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.