Elektrikli buzdolapları ve modern soğutma sistemleri yaygınlaşmadan önce Anadolu’da yaz aylarının en önemli serinleme yöntemlerinden biri olan kar kuyuları, bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor.

OMÜ Eğitim Fakültesi Coğrafya Eğitimi Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Cevdet Yılmaz’ın araştırmasına göre, geçmişte dağlardan getirilen veya kar kuyularında biriktirilen karlar yaz aylarında halka ve esnafa satılıyordu. Vatandaşlar bu karları karsambaç, kar şerbeti, kar helvası ve benzeri geleneksel lezzetlerde kullanırken, dondurmacılar ve meşrubat satıcıları da ürünlerini doğal yollarla soğutuyordu.

Karstik bölgelerde kaya çatlaklarından yararlanılarak oluşturulan doğal kar dolapları sayesinde yiyecekler aylarca elektrik kullanılmadan saklanabiliyordu. Artvin’in Şavşat ilçesinde bulunan doğal soğuk hava depoları, bu geleneğin günümüze ulaşan örnekleri arasında yer alıyor.

Kar kuyularının yalnızca bir soğutma sistemi değil, aynı zamanda sosyal hayatın ve imece kültürünün önemli bir parçası olduğunu belirten Yılmaz, Samsun’un Çarşamba ilçesinde çocukların kar kuyularını doldurma çalışmalarına katıldığını ve karı sıkıştırmak için birlikte

tepiştiğini aktardı.

1970’li yıllardan sonra elektrikli soğutucuların yaygınlaşmasıyla birlikte kar kuyuları kullanım dışı kaldı. Bununla beraber karcı, kar esnafı, kar kethüdası, kar sevabı ve karsambaç gibi kavramlar da günlük yaşamdan silinmeye başladı. Prof. Dr. Yılmaz, bu kültürel miras tamamen yok olmadan önce kar kuyularının belgelenmesi ve karcılık mesleğinin son temsilcilerinin bilgi ve tecrübelerinin kayıt altına alınması gerektiğini vurguladı.